رستم صابری فر

اولين شهرسازان تاريخ

نوشته هاي موجود بيانگر آن است كه اولين شهرساز تاريخ فردي از اهالي ميلتوس به نام هيپوداموس است. اما وي در 480 قبل از ميلاد مي زيست. اين در حالي است كه شهر و شهرسازي مدت ها قبل از وي و در حوالي 2 تا 5 هزار سال قبل از ميلاد آغاز شده بود. به همين منظور بايد بررسي هاي تاريخي بيشتري در اين باره به انجام برسد.  

يافته هاي اخير باستان شناشي نشان مي دهد كه نه تنها هيپوداموس اهل ميلتوس پدر شهرسازي و مبدع شبكه شطرنجي نبوده است، بلكه شخصي كه براي اولين بار بخش هاي مخلف شهر را آگاهانه و با ارتباطي طراحي شده در كنار هم قرار داد، اصولاً يوناني نبوده است. به همين منظور بايد اولين شهر ساز را در سرزميني يافت كه اولين شهرها پا به عرصه وجود گذاشتند.

در مورد قدمت كشورها، ملت ها و مناطق مختلف تاريخ جهان و تمدن بشري نظريه واحدي وجود ندارد. اما بيشتر مورخان خاورميانه باستان(ايران، مصر، بين النهرين، جزيره العرب و آسياي صغير) را مهد تمدن هاي شناخته شده بشري مي دانند. در اين ميان مصريان به دليل پيشگامي در كتابت، تاريخ دقيق تري از سايرين ارائه داده اند. بر اساس اين نوشته ها، اولين دولت ها در حدود 3000 سال قبل از ميلاد مسيح در دره نيل تشكيل شدند. در اين زمان دو دولت جداگانه بر سرزمين نيل حكمراني مي كردند كه يكي دولت مصر عليا بود كه پايتخت آن شهر تب نام داشت و ديگري دولت مصر سفلي كه مقر فرماروايي آن در شهر ممفيس مستقر بود. از آنجا كه در اين شهرها همچون ساير امور، اداره، ساخت و مديريت شهرها در دست كاهنان بود، آنها اولين شهرسازان تاريخ به حساب مي آيند. اما اولين فردي كه دستور ساخت بناهاي عظيم و شكوهمند را صادر كرد فردي بنام خئوفو بود كه در شمار اولين فراعنه مصر به حساب مي آمد. وي براي ارامگاه خود هرمي بنا كرد و در كنار آن مجموعه اي از معابد و عمارات و مجسمه را قرار داد كه مي توان گفت اولين شهر برنامه ريزي شده تاريخ باشد. اين رويه توسط دو فرعون بعدي يعني چفرن و ميكرينوس ادامه پيدا كرد و به اين ترتيب اهرام سه گانه مصر با محاسبات دقيق مهندسي و رياضي ساخته شدند. اما با توجه به اطلاعات اندك مربوط به اين شهرسازان نمي توان در باره آنها به عنوان شهرسازاني كه در قلمرو گسترده دست به اقدام زده باشند، قضاوت كرد.[1]