جغرافيايي شهري و بررسي نيازهاي جامعه

 اگر شهر را كانون اصلي توليد اقتصادي بدانيم :

1-    اولين موضوع مهم در مطالعات جغرافياي شهري ، بررسي نيازها و مصرف گروه ها با در نظر گرفتن همه شرايط مكاني است

2-    هدف اساسي آموزش ، جهت گيري كاربردي آن در برطرف كردن نيازهاي اساسي مردم شهر هم از لحاظ عدالت اجتماعي (هدف علم جغرافيا در زمان ها )و هم  از لحاظ حالت كاربردي

3-    عوامل تأثيرپذيرازنظام حكومتي:

الف- شكل گيري شهرهاوفضايابي آن

 ب-ساخت اكولوژيك شهر  

ث-دگرگوني در ساخت شهر

جغرافياي شهري و اقتصاد جهاني :   

در جغرافياي شهري ، شهرهاي آمريكا 5 قسم اند :

1-    شهرهاي اداري

2-    مراكز نوآوري

3-    شهرهاي وارداتي انباري

4-    شهرهاي صادراتي

5-    شهرهاي بازنشستگان

سلسله مراتب شهري جهاني (از تي مك گي و آرمسترانگ):

1-    مراكز جهاني

2-    مراكز ملي

3-    مراكز ناحيه اي

4-    مراكز بازار شهرها

كاركرد ما در شهرهاي ملّي : 1-  مكاني سود آور 2- مركز پخش الگوهاي مصرفي غرب براي ملتهاي جهان سوم مي باشد .

نقش دولتها و جغرافياي شهري

مهمترين نقش دولتها در شكل گيري به دو صورت فيزيكي ( ساخت داخلي شهر) و اجتماعي (تهيه فضاي زندگي براي مردم شهر ) است .

اكولوژي تطبيقي در شهرها‌:

در اكولوژي تطبيقي مطالعه در شهر : 1- با در نظر گرفتن كليه جامعه 2-در يك حالت تطبيقي – مقايسه اي 3-  با توجه به فرهنگ نظام جامعه

شهرهاي ‌اكولوژي تطبيقي مثل: 1- شهرهاي جهان سوم 2- شهرهاي كشورهاي پيشرفته صنعتي           3-شهرهاي جهان اسلام 4- شهرهاي كشورهاي سوسياليستي

مكتب ساختارگرايي و جغرافياي شهري

1-    پديده هاي جغرافيايي يا شهري به صورت مجزا در كنار هم قرار نمي گيرند

2-     هر پديده جغرافيايي جزئي از كل ساختار است و تحليل آن در درون همين ساختار است

3-    بررسي هر موضوع جغرافياي شهري با توجه به موضوعات و پديده هاي درون يك ساختار جغرافيايي

4-     مطالعه تحول ساختهاي جغرافيايي

5-     پيوند پديده هاي قبلي به منزله تأكيد بر ارتباط پديده ها در داخل يك ساختار

6-      به حساب آمدن شهرها و پديده هاي شهري به عنوان بخشي از يك جامعه ي وسيعتر

7-     بررسي كل جامعه كه شهر نيز جزئي از آن است براي شناخت عميق تر و منطقي تر مسائل شهر

دو نگرش مكتب ساختاري و ساخت گرايي :

1-     نگرشي كه در آن گونه هاي نهادي و سازمان هاي مختلف از عوامل اصلي در شكل گير شهراند .

2-     نگرش سوسياليستي به شهر

مكتب اقتصاد كلاسيك جديد و جغرافياي شهري

بيشترين سود براي مصرف كننده و بيشترين نفع براي توليد كننده از طريق عامل رقابت ( تنظيم كننده و متعادل كننده توليد با مصرف) است .

مكتب كلاسيك جديد به شدت مورد انتقاد  جغرافيدانان و اقتصاددانان به علت فراموشي سپردن واقعيتهاي شهرهاي معاصر بويژه جهان سوم مي باشد .

ليبراليسم ، راديكاليسم و جغرافياي شهري

جغرافياي راديكال :

1-     بين سالهاي 1973-1980 

2-    بازتابي عليه جنگ ويتنام

3-    گسترش عدالت اجتماعي براي همه طبقات جامعه

4-     آلودگي هاي محيطي  

5-    اساس كار جغرافيدان تاكيد بر مسائل اجتماعي – اقتصادي

نكته :ليبرال ها متأثر از تفكرات سوسياليستي بودند .

علل تمايز نگرش فكري و فلسفي جغرافيدانان ليبرال با جغرافيدانان راديكال عبارتند از :

1-    اعتقاد ليبرال و اثبات گرايان به فلسفه پوزيتيوليسم منطقي 

2-    راديكال معتقد است :

الف-  شهرنشيني محصول سيستمهاي مشخص  اجتماعي – اقتصادي

ب-  تبيين ساخت داخلي شهرها و تفاوتهاي موجود در كاربري زمين در شهرها با رسيدن به حداكثر سود  ت - شهر اساساً محصول نيروهاي اقتصادي

3-    كاركردهاي شركت هاي چند مليتي :

الف - متمركز شده در شهر جهاني 

ب- نظارت اين شركتها بر ساير شهرها و حومه هاي سراسر دنيا  

ت- طلب سود بيشتر و عامل رقابت جز سيستم شركتهاي چند مليتي كه عملكرد آن به صورت دائمي و پايدار است .

4-     در طول تاريخ انسان همواره به وسيله قدرتهاي تاريخي تحت كنترل قرار گرفته است .

نكته :كتاب عدالت اجتماعي و شهر ديويدهاروي (1973)

تأكيد بر سه مفهوم اساسي توسط ديويدهاروي عبارتند از :

1-    مفهوم مازاد

2-    شيوه يكپارچه ي اقتصادي

3-    مفاهيم سازمان فضايي

ديويدهاروي معتقد است :

1-    بررسي ارتباط شيوه توليد با شرايط خاص اجتماعي و ايدئولوژريك

2-     اساس كتاب هاروي  بر شناختي ميان شهرگرايي به مثابه يك فرم اجتماعي  و شهر به مثابه يك فرم ساختي و شيوه توليد

3-    وظيفه اصلي شهر و شهرگرائي : تثبيت نوع خاص از شيوه توليد

4-    معتقد به وابستگي روند اجتماعي ، شكل هاي فضايي

5-    در جغرافياي شهري در جستجوي يافتن وابستگي وسيع ميان شهرگرايي روند رشد اقتصادي

مكتب اكولوژي شهري :

1-     مكتب شيكاگو در مطالعات شهري در سال 1916 بوجود آمد از بزرگان اين مكتب  : رابرت پارك ، ارنست برگس و رودريك مكنزي.

2-    رابرت پارك :

الف- از بنيان گذاران مكتب شيكاگو  

           ب-آشنا با حوزه هاي اجتماعي شهرها در گروه هاي شهري

           ت-وي شهر را زيستگاهي مي داند كه قوانين ويژه اي دارد .

 نكته : در اين مكتب بكارگيري طرح اكولوژي گياهي ارنست هاكل (1879) براي زندگي اجتماعي به كار گرفته شده است . 

نكته :ليبرال پروتستان معتقد به آزاد انديشي در تحقيقات علمي است .

3-    شهر شيكاگو از سال 1860:

الف- مركز معاملات تجاري و پولي

ب-  در مسير احداث صنايع

ت- نقش پذيرش مهاجر از سراسر آمريكا و كليه كشورها

4-    از ويژگي هاي برجسته شهر شيكاگو در اواخر قرن 19 و 20 :

الف -جسارت در امر تجارت

ب-  گستاخي در مسائل اجتماعي

ت - بي قيدي در امور اخلاقي

ث- يك مركز مهم آموزشي و فرهنگي

5-    عوامل مؤثر بر مكتب اكولوژي شهر شيكاگو :

الف- از ديدگاه دارونيسم اجتماعي:

1-    اساس نظريه هاي اين مكتب قياس بيولوژيك زيستي

2-    عملكرد گروه هاي اجتماعي شهر براي فضايابي  درست مانند گونه هاي گياهي و حيواني

نكته : مراحل اكولوژي :رقابت ، نفوذ ، توالي و تسلسل ، هجوم و جدائي گزيني

          ب -اقتصاد نئوكلاسيك :

1- معتقد به پايه گذاري علم اقتصاد

 2- بر اساس انسان در جستجوي تمتع بيشتر با كوشش كمتر

 3-مكتب اقتصاد و نئوكلاسيك متأثر  از مكتب اقتصاد كلاسيك است

4- اصول اقتصاد و نئوكلاسيك : آزادي كسب و كار ، عدم دخالت دولت در امور اقتصادي ، همراهي نفع فردي و اجتماعي  و اهميت صنعت ( صنعت منشأ ثروت)

6-     انتقادات وارد شده بر مكتب مطالعات شهري شيكاگو :

الف -به كار بردن داروينيسم اجتماعي در مورد شهرها با سكوت

ب- نسبت دادن شكل گيري خاص شهرها در آزادي امپرياليسم به يك نظام طبيعي عمومي

7-    مكتب اكولوژي شهري شيكاگو در آغاز مورد توجه جغرافيدانان ، اكولوژيستها و جامعه شناسان شهري بود

مكتب نئو اكولوژيك و جغرافياي شهري

1-    شروع رنسانس واقعي در مطالعات اكولوژيك با كار آموس هاولي در سال 1950  

2-    عامل فرهنگ  بعد از 1950 :

الف- اساس مطالعات اكولوژيك

ب-  تنها عامل مؤثر در تفاوت يابي و ويژگي ميان گروههاي اجتماعي

3-    در دهه 1950 :

الف- اعتباريابي عامل اقتصاد

ب- به كارگيري شاخص هاي اقتصادي در تبيين شاخص هاي اجتماعي

ت- ظهور نگرش سيستمي در مطالعات اكولوژيك

4-    در مكتب نئو اكولوژيك :

الف-  اساس كار وابستگي ميان  ساختارهاي اجتماعي و ساختارهاي اقتصادي

ب-  قشربندي هاي اجتماعي شهرها با همه شاخص هاي اجتماعي و اقتصادي

ت- آغاز اين مكتب توسط لوئيزورث با عنوان شهرگرايي ، شيوه زندگي با تاكيد بر ويژگي هاي فرهنگي

اكولوژي فرهنگي و جغرافياي شهري :

1-    از مكتب شيكاگو در سال  1923 به وسيله هارلن باروز وارد مباحث جغرافيايي شد

2-    تكميل آن در سال 1928 توسط كارل ساور (جغرافيدان معروف مكتب بركلي (دانشگاه كاليفرنيا)

3-    –در اين مكتب اساس مطالعات شهري چشم انداز فرهنگي  مي باشد.

4-    كارل ساور – طراح مورفولوژي چشم انداز است .

5-    در اكولوژي فرهنگي  هنگام مطالعه شهرها بيش از هر عامل ديگر به دوره هاي تاريخي مكان هاي شهري مي باشد .

6-       مفهوم فرهنگ : مجموعه روش هاي زندگي مشترك گروهي از مردم كه پيوند خورده در داخل يك فرهنگ  از لحاظ : رفتار ، ايدئولوژي ، اقتصاد ، مذهب ، تكنولوژي و دولت

مدل سياست شهري

1-   

سياستها و برنامه ها

اهداف

ارائه شده توسط براين بري

2-    مدل سياست شهري –از بري 

سيستم شهري

                                                  ستاده                  داده                                     

نتايج مطلوب يا نامطلوب

نيروهاي خارجي

 3-    اصول تشكيل دهنده مدل سياست شهري عبارتند از :

الف -تنظيم سياست ها و برنامه ها كه يا در سازمانهاي برنامه ريزي دولتي و يا با نظارت دولتها صورت مي گيرد

ب- تأثير بر سيستم شهري كه نشأت گرفته از داده ها و تأثيرات نيروهاي خارجي كه يا نشأت گرفته از وابستگي به قدرت هاي اقتصاد جهاني اندو يا از طريق تغيير در مسائل مختلف مثل درآمد ناخالص ملي ميزان زاد و ولد

ت-اهداف برنامه ريزي  مهمترين بخشهاي مدل سياست شهري است .

4-    تغييرات بوجود آمده در سيستم شهري توسط : سياستها ، برنامه ها ، داده ها ، تأثيرات نيروهاي خارجي

5-    انواع مدل هاي سياست هاي شهري عبارتند از :

  الف - شيوه حل مسائل آينده :

1-     ارائه شده توسط براين بري

2-    تأكيد بر اهداف بلند مدت

3-     مسائل آينده- آينده نگري

          ب- شيوه برنامه ريزي مطلوب براي آينده :

1-    مطرح شده توسط براين بري

2-    تأكيد بر مطلوبيت بخشيد به آينده سيستم شهري

ت‌-  شيوه تأمين امكانات رشد :

1-    در اين مدل مسائل آينده مورد نظر نيست.

2-    يافتن انمكانات و زمينه هاي مساعد براي رشد و توسعه هم عمومي و هم خصوصي

جغرافياي شهري و نظريه هاي اجتماعي

1-    علل عاجز بودن جغرافياي شهري از تحليل مسائل شهري بويژه كشورهاي جهان سوم به علت فقدان نظريه هاي اجتماعي است .

2-    استفاده از نظريه هاي اجتماعي طي دو دهه ي اخير باعث همپوشي جغرافياي شهري با : برنامه ريزي شهري، اقتصاد شهري ،جامعه شناسي

3-    استفاده از مدلهاي قياسي علوم طبيعي توسط :جغرافيدانان ، اقتصاددانان، جامعه شناسان

 4-    روش هاي علمي  تنها روش مناسب براي توسعه علم  كه شامل : نظريه  (تابع روش استقراگرا) و تحقيقات واقعي علمي (تابع مكتب ابطالي)

5-    تأثير پذيري نظريه هاي اجتماعي ارائه شده درباره شهرنشيني و شهرگرايي – از راديكاليسم در شهرهاي جهان سوم با توجه به : فقر ،بيماري ، بيكاري، آلونك نشيني

6-     علل تأكيد و انطباق نظريه هاي اجتماعي بر شهر نشيني و شهرگرايي در كشورهاي جهان سوم:

الف- نقش عمده رشد شهرهاي جهان سوم در قدرت يابي سيستم شهرهاي غربي

ب- تفاوت سيستم هاي شهرهاي جهان سوم با سيستم شهرهاي كشورهاي توسعه يافته

ت- ارائه الگوهاي ويژه جهت شهرنشيني در كشورهاي جهان سوم

           ث-افزودن بر آگاهيهاي برنامه ريزان در ريشه يابي علل فروپاشي نظام اجتماعي سنتي

   ج-طرح نظريه ها از طريق تبيين علمي واقعيت هاي تجربي و قابل مشاهده در جغرافياي شهري

7-    مراحل مختلف در روند توسعه (از آلكساندر كوتبرت) :

تغيير سياست تأثير مستقيم تغيير قانون تأثير مستقيم تغيير اداري تأثير مستقيم تغيير كاركردي

            تأثير مستقيم                   تأثير مستقيم                 تأثير مستقيم      

نكته : محور اصلي تحليل هاي جغرافياي انساني نظريه هاي اجتماعي است .

نظريه هاي جوهري در جغرافياي شهري و برنامه ريزي شهري

1-    نظريه هاي جوهري با تأثير پذيري از : عوامل سياسي ، نظامي و مذهبي كه استنتاج آن از طريق تحليل هاي اقتصادي ، اجتماعي و محيطي مي باشد .

2-    پرداختن نظريه هاي جوهري به تبيين مفاهيم فيزيكي موضوع مثل : ايجاد شهرها و شهركهاي جديد ، منطقه سبز شهري ، اشكال شهر و محله هاي شهري

3-    توان يابي نظريه هاي جوهري در زمان ما مديون نظريه هاي اجتماعي – اقتصادي لوئيز مامفورد است .

4-    سه محور فكري در فلسفه برنامه ريزي مامفورد عبارتند از : طبيعت ، تكامل گرايي و انسان گرايي

5-    مامفورد يك طبيعت گرا بودكه معتقد به وحدت كيهان و نظام هستي بوده كه نگرش به عالم هستي را بصورت مدل اكولوژيك در زندگي انسان به كار برده است .

6-     سيكل زندگي : تحليل پيشرفت تمدن بشر و توسعه اجتماعي و اقتصادي جوامع انساني و توسعه را در شكل منحني وار مي شناسد .

7-    سيكل زندگي مامفورد عبارتست از :

الف- دوره ي بهار يا دوره ي گل دادن امر توسعه

ب- دوره ي تابستان يا دوره ي بار نشستن امر توسعه

ت- دروه ي پاييز يا دوره ي پژمردگي تدريجي امر توسعه

ث‌-  دروه ي زمستان يا دوره ي توقف امر توسعه

8-    موارد مورد تأكيد مامفورد از نظر گودمن عبارتند از : 

الف- همياري مردم

ب- معيارهاي انساني

پ- خانواده

           ت- محله

           ث -گروه هاي كوچك

9-    شهر آرماني مامفورد شهري بزرگ است كه داراي  :

الف- هماهنگي در سلسله مراتب سياسي

ب- تكنولوژي ارتباطي

ت- يكپارچگي كارخانه ها

           ث -سيستم هاي حمل و نقل

10-                        مدل اقتصادي مامفورد بين ، اقتصاد سرمايه داري و اقتصاد سوسياليستي است .

11-                        نظريات مامفورد در مطالعات شهري و ناحيه اي تركيبي از زيست گرايي ارسطويي ، عقايد پتريك گدس و طبيعت گرايان است .

نظريه هاي تبييني در جغرافياي شهري و برنامه ريزي شهري

1-    نظريه هاي تبييني :

الف- اساس جغرافياي شهري جديد

ب-  حالت كيفي پويا دارد .

ت- به كارگيري براي ساخت مدل هاي آينده نگر

           ث - حاصل تكامل علمي در قرن بيستم

          ج -نشأت گرفته از مكتب پوزيتيويسم منطقي (مكتب اثبات گرايي)

   ح -در دو دهه ي اخير متأثر از تفسير مكتب انسان گرايي و نئوماركسيسم مي باشد.

 2-    استفاده از نظريه هاي تبييني به دو روش در برنامه ريزي :

الف- پايه و اساسي استوار براي ساخت مدل هاي آينده نگري به كار گرفته  در كاربري زمين ، اقتصاد ناحيه و شبكه بندي هاي حمل و نقل

ب- فراهم ساختن انديشه هاي منسجم در مورد شهرها